Tarım işçileri , öğle yemeklerini yiyorlar.
Mozdok Kalesinin İnşası:
Feodal kesimlerin Ruslarla çıkar çatışmaları var mıydı? Yoktu. Bir örnek:
1763’te II. Katerina döneminde Ruslar Mozdok Kalesini kurmaya başladılar. Bazı Kabartay beyleri kale kurulan yerin kendilerine ait olduğunu ve inşaatın durdurulmasını istediler. Ret yanıtı aldılar ve kale inşaatı tamamlandı.
Beyler Ruslarla çatıştılar mı?
Hayır, herhangi bir çatışma yaşanmadı. Buna rağmen Rus-Çerkes savaşının 1763 yılında başladığı yazılıyor, ancak çatışma yaşandığını doğrulayan bir belge var mı, yok.
Aksine beş yıl sonra başlayan 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Kabartay beyleri Rusları desteklediler, dağ geçitlerini açtılar ve onlara kılavuzluk yaptılar.
Ruslar Türkleri yendiler, Daryal Geçidi’nden geçerek kıyıya ulaştılar ve Türkleri Poti Kalesi’nde kuşattılar.
1774’te Rusya’ya ilhak edilen Kabardiya ve Osetya dışında, Dağıstan’daki hanlıklar üzerindeki Rus koruması (protektorat) 80 yıldan fazla sürdü. Korumalar 1861 yılı reformları gereği sona erdi, hukuki eşitlik ve Rusya’ya ilhaklar kademeli olarak tamamlandı.
Koruma Orta Asya’da, Buhara ve Hive hanlıklarında 1917 yılına değin devam etti.
Rus idaresine giren yerlerde sınıfsal ayrıcalıklarda ve sınıfsal yapılanmada pratikte değişiklikler olmuş mudur? Olmamıştır. Bölge hanlarının ve köy beylerinin isimleri soylular ve Ortodoks Kilisesi defterlerinde yazılı kaldı ve soylu ailelerine tanınmış olan bazı ayrıcalıklar korundu. Soyluların çocukları askeri okullara alınmaya ve subay yapılmaya devam edildi.
Soylu sınıfının (toprak baronlarının) toprak ve mülküne dokunulmadı. Kölelere serbestsiniz, kendi başınızın çaresine bakabilirsiniz dendi.
Maaşlı Kabartay Piyade Alayı seçkin bir kurum olarak varlığını korudu. Alay, Çarlığın en güvendiği öncü birliklerden biriydi, erlere düzenli maaş ödeniyordu. İngilizlerin Nepalli Gurka askerleri gibi. Rusya savaş sırasında paralı ve Rus olmayan geçici birlikler de oluşturuyordu.
Bu birlikler değişik alanlarda kullanılıyor ve savaş bittiğinde terhis ediliyordu. Kabartay birliğinin daimi olma gibi ayrıcalıklı bir konumu vardı.
1861 reformu sonucu bey (pşı) köyleri normal köylere ve muhtarlıklara dönüştürüldü, hukuki eşitlik sağlandı. Ancak Oset ve İnguşlar dışında Müslüman Dağlıların kentlere yerleşmelerine izin verilmedi. Bu da hukuki eşitliğe aykırıydı.
Dağlıların kentlere yerleşmeleri, 70 yıllık Sovyet iktidarı döneminde de kısıtlı tutuldu. Örneğin 1936 yılına değin Adıgey’de kent yoktu. Bir Adıge nüfusu olmayan Maykop, 1936 yılında, Stalin döneminde Adıgey’in başkenti yapıldı.
Günümüze ve geleceğe yönelik projeksiyonlar:
A – Adıgey ve Krasnodar Kray dışındaki yöreler (6 cumhuriyet ve 1 kray; 170 bin km.kare, 10 milyon nüfus) Kuzey Kafkasya Federal Bölgesi’ni oluşturuyor. Ruslar Stavropol Kray’da, yerliler ise 6 cumhuriyette çoğunluktur. Yerli nüfus 6 milyon kadardır.
Çeçenler ve Avarlar arasında tarikatlar hala güçlüdür. Ancak Ruslar bunların ayrılıkçı/İslamcı hareketlerini bastırdılar. Yerlilerin ekonomileri zayıftır. Bu bakımlardan buralarda demokratik yönetimler oluşturulması zor olacak gibi.
Bağımsızlaşan Orta Asya’da diktatörlükler var. Geçmişte anarşist eğilimler de görülmüştü. Putin’in ve Kadirov’un yönetiminde durum Çeçenya’da durulmuşa benziyor. Putin Çeçenya’ya büyük bir yatırım yaptı, Çeçen başkentine de kocaman bir cami inşa ettirdi.
Çeçen, Dağıstanlı, vb yerli halklardan gönüllü (paralı) askerler Ukrayna’ya, cepheye gönderiliyor ve ağır kayıplar veriyorlar. Yoksulluk ve işsizlik diz boyu. Çok sayıda yerli genç maaş almak, ailesine yardım etmek için gönüllü olarak askere yazılıyor ve özel operasyona katılıyor.
B – İdari ve ekonomik konum: Adıgey ve Krasnodar Kray, idari yönden Güney Federal Bölgesi’ne bağlıdır, ancak ekonomik açıdan Kuzey Kafkasya Federal Bölgesi içinde yer alıyor.
Bu iki bölge, – genel anlamda federe yöre – ekonomik ve sosyal yönden Kuzey Kafkasya Federal Bölgesi’nin diğer yörelerine göre daha gelişmiş ve daha zengin bir durumdadır. Yerli nüfus azınlıktadır. İlki – Adıgey ve Krasnodar Kray – göç alır, ikincisi ise dışa göç verir ve kuzeye mevsimlik tarım işçisi (ırgat) gönderir.