Traho Lıv’ın Altın Mirası

Ulusunun geleceği için kaygı duyan, adını uzaklara duyurmuş olan Adıge sayısı az değildir. Bunlardan biri de Traho Lıv’dır.
Traho Lıv 1854 yılında Şıncıye (1) köyünde doğdu. Köylümüz Traho Lıv’ın ünlü öyküsünü Şıncıye Ortaokulu öğrencilerine anlatmak üzere, onun yaşadığı Krasnodar kentine gittik. Bizi Traho Lıv Müzesi önünde karşılayan kişi, onun akrabası (vınekoşu) ve Traho Lıv’a ait bilgileri toplayan İsmail oğlu Traho Aslan oldu. Müze 27 Ocak 2025’te açıldı. Müzenin ilk ziyaretçileri bu iyiliksever kişinin köyünden gelen öğrenciler oldu.

Müze açılışı için Krasnodar kentine getirilen Şıncıye Ortaokulu öğrencilerinden bir  grup. Krasnodar kenti.

Traho Lıv, büyük bir toplum insanı, yefendi, tanınmış bir tüccar ve yardımsever kişi idi. Çalışma biçimi, başarıları ve ileri görüşlülüğü ile, örnek alınacak düzeyde biriydi. Traho Lıv, döneminde Adıge yöresinin en zengin iş insanlarından biriydi. Çocukluğundan beri işe yatkın ve ele aldığı her işi başarıyla tamamlayan biri olarak tanınmıştı. Öğrenciler onun bu özelliklerini ilgiyle karşıladılar.
Nahłıhu oğlu Traho Lıv yetim (babasız) olarak büyüdü. Şıncıye köyünün yaşlıları annesinin yanına gelerek bu büyükçe çocuğun buzağılarına bakmasını (otlatmasını) istediler. İki yıl boyunca köyde çobanlık yaptı. Para biriktirdi ve bu parayı Traho akıllıca kullanmasını bildi. Atlı, üstü kapalı bir araba satın aldı ve alım satım işleri yapmaya başladı.
En çok gereksinim duyulan ev eşyalarını Yekaterinodar’dan (şimdi Krasnodar) satın alıyor, köyleri dolaşıp yumurta karşılığı değiştiriyordu. Yumurtaları da kent pazarında satıyordu. Daha genç yaşta iken alım satım işlerinde uzmanlaşmıştı.
İlkin Yekaterinodar’da ufak tefek eşyaların satıldığı küçük bir büfe açtı, ardından bir dükkan, inşaat malzemelerinin satıldığı bir depo açtı. Bu arada Yekaterinodar demiryolları şirketinde baş mühendis olarak çalışan Şerdane Batırbek ile tanıştı ve onunla dost oldu. Demiryolu için gereken traversleri ve odunları getirme işin Traho Lıv’a verildi. Konuyu kavrama yeteneğinin gelişmişliğine bağlı olarak yeni iş yerleri açtı. 1902’de Kuban oblastı (ili) Tarım ve Sanayi Fuarında ürettiği kiremit ve tuğlaların üstün kalitesi nedeniyle kendisine altın madalya verildi.
1907’de Traho Lıv 4 kiremit ve tuğla üretme fabrikası sahibi olmuştu. Ayrıca Krasnodar’da büyük bir otel de açmıştı.
Krasnodar Kray’ın 80. Kuruluş yılı olan 2017 yılında Traho Lıv’ın adını onurlandırmak için “Kuban’ın Hayırseveri” unvanı kendisine verildi. Biz de bu köylümüzle gurur duyduk.

Lıv, Yekaterinodar ile güneydeki Adıge köylerini birbirine bağlayan bir köprüyü Kuban Nehri üzerine kurdurdu. Traho Lıv en çok kente gelenlerin gece kalmaları için bir han (щаго), otel, ardından hamam, cami ve kimsesizler için Yekaterinodar’da bir barınma evi açmış olmasıyla ünlenmiştir.
Köyü Şıncıye’de üç büyük tuğla (betanorme) bina yaptırdı. Binalardan birini dedesine, ikincisini köy muhtarlığına verdi, üçüncüsü de minareli bir cami oldu. Maykop ve Koşhabl’de (2) de camiler yaptırdı.
Traho Lıv’ın Yekaterinodar’da yaptırdığı camiler bugün de ayaktadır, evi ise müze yapılmıştır. Traho Lıv’ın günümüzde yaşayan soyundan (vınekoş) İsmail oğlu Traho Aslan, Lıv’ın yaşamını aydınlatmak için var olan tarihi bilgi ve belgeleri toplamış bulunuyor.
Traho Lıv gibi adı ulusunun tarihinde yer etmiş olan kişilerin yaşamı ve yaptığı işler gençlerimize ve gelecek kuşaklara aktarılmalı ve örnek olmalıdır. Traho Lıv’ın yaşamı örnek bir kişilik olma dışında, o ulusun gurur duyduğu ulu kişilerden biridir.

Traho Aminet.
Şıncıye N 24 Ortaokulu eğitim işleri müdür yardımcısı.

Adıge mak, 26 Şubat 2025

(1) – Şıncıye (Şendzhi) – Adıgey’in Tahtamukay rayonunda 1900 nüfuslu bir Adıge köyü.
(2) – Koşhabl (Koşexabl) – Adıgey’in doğusunda, aynı adlı rayonun merkezi olan 7.5 bin nüfuslu bir belde. Nüfusun % 88’i Adıge, yüzde 10’u Rus’tur, belediye teşkilatı vardır.
https://adygvoice.ru/single.php?post_id=162267