Berzeg Nuh: Adıgey’in Sevgili Oğlu

Aslançerıye (Aslangiray) oğlu Berzeg Nuh 1925 yılında Krasnogvardeyski rayonunun çok uluslu Bjeduğhable köyünde doğdu. Köyde bugün de Adıgeler, Rumlar, Ruslar, Yermeller (Adıge Ermenileri) vb yaşıyorlar.

Berzeg Nuh daha 17 yaşında iken cepheye gitti. Cepheye uğurlarken büyük annesinin dediğini sık sık anlatırdı: “Nuh, sağ salim geri döneceksin, kuşku duymuyorum”. Bu sözleri her anımsayışında gözleri yaşarırdı. Biz arkadaşları onu anlardık. Milyonlarca nine, söylemeseler de torunlarının dönüşünü bekliyordu. Berzeg Nuh 1946 yılında göğsünde madalyalarla ve subay elbisesiyle köyüne döndü. Maykop’taki Öğretmen Enstitüsü’nden mezun oldu. Öğretmen, müdür yardımcısı ve müdür olarak Ademıye ve Fedz köy okullarında çalıştı.

Farklı uluslar arasında bulunması ve geleneklerini öğrenmiş olması ona yeni deneyimler kazandırmıştı. Çalışma arkadaşları olarak bizler onun düzgün Rusça konuştuğunu görüyor ve onu örnek alıyorduk. Tanıyanların anlattıklarına göre, gençliğinde eli ayağı düzgün, arkadaşlarına değer veren, şaka yapmasını bilen ve telli sazlar çalan, sporla ilgilenen ve kendisini saydırmasını bilen biriydi.

Nuh daha 27 yaşında iken Adıgey özerk il (oblast) yönetiminin eğitim bölümü müdürü olarak atandı, ardından il yönetimi yürütme komitesi sekreteri oldu. 1960 yılında daha 35 yaşında iken SBKP Adıge il komitesi birinci sekreteri seçildi. O sıralar Sovyetler Birliği’nin en genç yöneticilerinden biri olmuştu. Adıgey’deki tüm resmi kurum, makamlar ve güvenlik güçleri ona bağlıydı.

1960 -1962 yıllarında, savaş sonrasında yüksek okulları bitiren arkadaşlarım ile birlikte sevgili Adıgey’e dönmüştüm. Aslançerıye oğlu Nuh, onca işi arasında bizimle ilgileniyor, toplantılar ve konuşmalar yapmaya zaman ayırıyor, sorumluluğumuzu hatırlatarak sorunlarımızı nasıl çözeceğimizi anlatıyor, gönderildiğimiz iş yerindeki görevimizin ne olduğunu bize açıklıyordu.

1962 yılında Tulski (Mıyekope) rayonu gıda işleme merkezine atandım, 1963 yılında o yerin müdürü yapıldım. 1983 yılına, Berzeg Nuh’un Karlovy Vary Başkonsolosluğu’na (Çekoslovakya) atanmasına değin, Mıyekope ve Krasnogvardeyski rayonlarında, SBKP Maykop kent rayonu müfettişi olarak, Krasnogvardeyski rayonu parti komitesi ikinci sekreteri, ardından aynı rayon yürütme komitesi başkanı, ardından Maykop kenti parti ikinci sekreteri olarak çalıştım.

1965 yılında Hatikoye konserve fabrikasına müdür olarak atandığımda moralim bozulmuştu. O sıralar bu fabrika, kapasite ve işçi sayısı (800 kişi) yönünden Krımski ve Adıge konserve fabrikalarından sonra üçüncü büyük fabrikaydı.

O sıralar partinin Krasnogvardeyski rayonu yürütme komitesi ikinci sekreteriydim. Berzeg Nuh benimle konuşurken “dik durdun, geri adım atmadın” gibi beni cesaretlendirici sözler söylüyordu. Ben de Berzeg’in değişik görevler vererek kişileri denediğini ve kadrosunu kurmaya çalıştığını anladım.

-Aslançerıye oğlu Nuh’un büyük bir özveriyle görevini yerine getirmekte olmasını örnek alıyordum. Krasnogvardeyski rayonu yürütme komitesi başkanı olarak çalıştığım dönemde ilçede büyük bir otobüs işletmesi (trafik kazası) faciası yaşanmış ve on üç kişi hayatını kaybetmişti. Partinin Kray (*) komitesi bürosu beni sorumlu tutmak istemişti.

Benim görevden alınmam ve partiden atılmam gündeme gelmişti. Ama Nuh, söz alarak, benim görevlerimi özveriyle yerine getirdiğimi söyledi ve görevden alınmamam ve sorumlu tutulmamam ricasında bulundu. Büro üyeleri Nuh’a destek vermişlerdi. O dönemleri bilmeyenler bunun sıradan bir iş olduğunu sanabilirler. Ama Nuh’un bu ikna edici konuşması aslında kendisini de vurabilirdi. Nuh sadece beni değil, Adıgey işçilerini de koruyordu.

-1960 – 1980 yıllarında Berzeg Nuh’un nasıl çalıştığından ve bıraktığı mirastan da söz edeyim. O dönemde tarım, sanayi ve inşaat işlerini yürütenler Nuh’un yaşıtı ve çoğu savaşa katılmış kişilerdi. Toplumun saygısını kazanmış kişilerdi. Adıgey tarımının durumunu ise Krasnogvardeyski rayonu örneğinden anlatabilirim. Dört rayon: Krasnogvardeyski, Giaginski (Cace), Koşhabl ve Şevgen rayonlarının durumları birbirinden farksızdı. Bu dört rayonda ekonomi tarıma dayanıyordu.

-Hatikoye konserve fabrikası ile yağ fabrikası dışında sadece şu ekonomik çalışmalar vardı: hayvan besiciliği (hayvan şişmanlatma), yan mallar üreten bir fabrika, tavuk yemi fabrikası, domuz besiciliği yapılan yerler ve 1970’lerde başlanan çeltik (pirinç) ekimi.

O dönemde 1000 hektar üzeri bataklık bir arazi kurutuldu ve tarım toprağı yapıldı. Benzeri çalışmalar Adıgey’in diğer rayonlarında da yürütülüyordu.

Bütün bu başarılar Berzeg Nuh’un çalışma ekiplerini iyi hazırlamış olması sayesinde elde edilmişti. Krasnodar Kray’daki yüksek okullarda Adıgeyli öğrencilere ayrılmış kotalar vardı ve Adıgey, eğitim alanında Sovyetlerin en önde yörelerinden biri olmuştu. 1960 yılına değin Maykop önemli bir sanayi merkezi değildi. “Lübitel” adlı bir fabrika, “Zekoşnığ” adlı küçük bir tesis ve sandalye-tabure üreten bir işyeri vardı.

1960 – 1980 arası dönemde Maykop’ta büyük bir ekonomik gelişme yaşandı. Fabrikalardan “Zekoşnığ”ın malları kapışılıyordu, tabureler, ağaç eşyalar, sandalye, koltuk ve böylelerini anımsıyorum. Bu eşyalar beğeniliyor, ülkenin birçok yerinden siparişler alınıyordu. Talebin büyüklüğünü kanıtlayan bir iki örnek sunayım: Parkelere Kremlin damgaları vuruluyordu. Koltuklarımızın İngiltere Buckingham (Kraliyet) Sarayına alındığını da anımsatayım.

Bu eşyalar her üç ayda bir düzenlenen kalite yarışmalarında 38 kez birinci geldiler… Genel Müdür İvan oğlu Ostapenko Nikolay Sosyalist Emek Kahramanı seçildi. Bu tek iş yerinde yedi bin üzeri işçi çalışıyordu, içlerinden yüzlerce ustaya madalya ve nişanlar verilmişti.

O yıllarda Maykop’ta kurulan redüktör fabrikasında 1500, TSKZ’de 1200, ip fabrikasında 1700, “Toçradyomaş” fabrikasında 5 bin işçi çalışıyordu. “Stankonormal”, “Promsvyaz” ve Frunze adlı fabrikalarla Rospotrebsoyuz adlı gıda kombinesi yenilendi. En büyük sınai tesislerin adlarını saydım, ayrıca onlarca küçük ölçekli sanayi tesisi de kuruldu.

Konut ve inşaat malzemeleri üretimi büyük bir gelişme gösterdi. Konut ve inşaat malzemeleri üreten bir fabrika kuruldu. “Adıgpromostroy”, “Oblkolhozstroy” ve daha başka konut ve inşaat malzemeleri üreten tesislerde teknik yenilenmeler yapıldı. Konut ve sanayi alanında 35 bin işçi çalışıyordu.

Berzeg Nuh işleri kavrama yeteneğine sahip biriydi ve kenti başarıyla yönetiyordu, bunun için yerel geleneklere de değer veriyordu. Berzeg kentin sanayi tesis ve üretimini artırmanın değil, asıl önemli olanın Maykop’u geliştirmek olduğunu kavramıştı. Bunun için, konut ve kreş yapımı ve su boruları (isale hattı) döşemek için para bulmak gerekiyordu. Bir örnek vereyim. Kentte “Toçradiomaş” fabrikası kurulmamış olsaydı, kentin bugünkü güzel görüntüsü (Çeremuşka) olmayacaktı.

Evlerin ısıtılmaları, su ve kanalizasyon boru hatları ve okullar, bu tesislerden gelen vergi payı paralarla inşa edildiler. Bu tesisler günümüzde de iş görüyorlar, bunlar arasında Maykop ana su boru (isale) hattı da bulunuyor. Bunun için Berzeg Nuh SBKP Politbürosu’nun onayını almış ve isale hattı işini plana aldırmıştı.

Nuh su boru hattı inşaatı ile özel olarak ilgileniyordu, her gün durumu izliyor, değerlendirmeler yapıyordu: Kaç metre yeni yer kazıldığı ve boru döşendiği, karşılaşılan zorluklar ve nasıl çözüldükleri, yardım gerekip gerekmediği… işçilerin durumu, yemeklerinin vaktinde verilip verilmediği gibi şeyleri soruyor ve izliyordu. Bu tür bir çalışma sonucu içme suyu plan gereği beş yıl yerine üç yılda Maykop’a ulaştırılmıştı.

Su borusu hattı çalışmalarına katılanlar arasında başarılı bulunanlara ödüller veriliyordu. Kent merkezine ve meydanların etraflarına sağlık ocakları, eczane ve benzeri sosyal tesisler yerleştirildi.

Gazete okuyucuları Berzeg Nuh konusunda abartıya gittiğimi sanabilirler. Doğru değil. Adıgey’de işler yolunda gitmişse, bunda başarı en başta ona aittir. Öyleydi ve öyle de kalacak. O günlere ilişkin şunu söyleyebilirim: Önderlerin hepsi eşit ve birbirine benzeyen işler yapmıyorlardı, yanlış iş yapanlar ve işleri savsaklayanlar çıkıyordu.

Nuh Aslançrıye’yi çekemeyenler de vardı. Söylemem gerekirse, yaşamda karşılaşılan kötü durumlar burada da görülebiliyordu, en çok da başarılı kişilerin etrafında kıskananlar ve yalandan ona destekçi görünenler toplanırlar. Ama yirmi üzeri yıl boyunca Adıgey’i yönetmiş olan Berzeg Nuh’un çözmüş olduğu sorunlar, ‘bir altın çağ dönemi yaşanmış’ gibi, başarılı bir örnek olarak herkesin gözleri önündedir.

Bütün bunları bir gazete sayfasına sığdırmak ve Nuh Aslançerıye’nin başarılarını yazmak kolay olmaz. Onun Adıge özerk oblastı için yaptıkları çok, bütün bunlar bugün de yurttaşlara hizmet vermektedir ve yıllar boyunca da hizmet vereceklerdir.

Çoğu kişi Berzeg Nuh’un yönetimi döneminde ve onun başarılı çabaları sonucu Mıyekope rayonunun 1962 yılında Adıgey’e geri verildiğini (katıldığını) bilmez.

Berzeg Nuh’un çok sayıda başarıya imza atmış bir yönetici olarak Adıge tarihinde yer alacağından eminim.

Berzec Nuh’un ailesini yakından tanırım. Eşi Yusıf kızı Susan saygılı bir kadın, çalışma ve hayat arkadaşı olarak Nuh’un karşılaştığı güçlükleri paylaşmış olan biri; çocukları Vadim ile Roze Moskova’da yaşıyor ve çocuklarını büyütüyorlar. Tanrı kendilerine uzun ve sağlıklı bir yaşam bağışlasın.

(*) – Adıgey, 1991 yılı öncesinde Krasnodar Kray (daha büyük il) sınırları içinde ve Kray’a bağlı küçük bir özerk oblast idi. – çn

ZIBE Kim.

Adıge Mak (Adıge Sesi), 28 Kasım 2025