Yanlış Değerlendirmeler yapmaktan kaçınmalıyız

Necmi Kartal Sayın Necmi Kartal, sorunu iyi kavramak gerekir. “Çerkes” denmesi bazılarının sandığı kadar basit değil. Rusya açısından geçerli olan, bir yere (Karaçay-Çerkesya) ve o yerdeki Çerkes etnik kümesi ile sınırlı olan bir olay da değil. Sorun Adıge ya da Çerkes denmesi de değil. Ortada bir oyun, Adıgey ve Krasnodar Kray Adıgelerini bölme oyunu var. Bir kere Kabartaylar kendilerini Adıge diye yazdırmıyorlar, ama yeri geldiğinde Adıgeyiz ya da Kabardeyiz diyerek ortalığı çınlatmaktan geri kalmıyorlar. Kabartaylar kendilerini Adıge diye yazdırmış olsalardı, durum farklı olurdu. Krasnodar Kray ve Adıgey Adıgeleri darbe almamış olurdu. Şu garipliğe ne demeli? 1959 nüfus sayımında 30 bin olan Karaçay-Çerkesya Kabartayları (Çerkesler) şimdi, dediğimiz oyunlarla “Дэтхы-делъэшъу -дэтхы- де1э” yoluyla 116 bine yükseltildiler, 1959’da 80 bin olan Adıgey ve Krasnodar Kray Adıgeleri 114 bine düşürüldüler. Yakışık alır bir şey mi bu? Ayrıca gerçeği mi ifade ediyor. Peki aralarında 500-600-700 km mesafe olan Adıge-Kabartay adaları, Soçi’den Nalçik’e birleştirilebilir ve üç yerde küçük yüzdeler olan Adıge ve Kabartaylar tek bir cumhuriyet oluşturabilirler mi? Biga, Düzce, Samsun ve Kayseri Adıgeleri için ortak bir il yönetimi oluşturulabilir mi, akıl alack şey mi? Geçmişte dönüşçülerimiz hurra “anavatana dönüş” diyor, eleştirilere kulak asmıyorlardı. Ceplerinde beş para yoktu. Sonucunu görüyoruz. Çerkes adının altında bu türden romantik argümanlar da yatıyor. Dönüş için en azından devlet kararı, dönenlere konut ve iş garantisi gerekir. Var mıydı böyle bir şey? Adıge Cumhuriyeti’nin böyle garantiler verme yetkisi var mı, yok. Kabartaylar Kafkasya’da en fazla nüfusu olan Adıge topluluğu, ama bunu kötüye kullanmamalılar, ayrıca kendilerini Adıge değil Kabartay diye yazdırırlar. Niye kendilerini Adıge diye yazdırmazlar? Ama Kabartaylar tüm Adıgelerin hepsinin çoğunluğu değiller, kendi yörelerinde bir alanda toplu olarak yaşıyorlar. Yanlarında Ruslar ve 120 bin Balkar Türkü var. Adıgey’de ya da Soçi’de de çoğunluk değiller. Bu insanların- Adıge topluluklarının ortak bir kültürü var, ama dil ve toprak birliktelikleri yok. Dilleri ve yazıları ayrı, Rusça üzerinden anlaşıyorlar. Bugünkü koşullarda tersi de olamaz. Bu durum Kabartaylar adına Adıgey’in ve Şapsığların içişlerine karışma hakkını vermez, Kabartaylar birtakım yöntemlerle o yerleri ele geçiremezler de, keşke ele geçirebilseler, ama mümkün değil. Birleşme olacaksa bu sonraki mesele, belki de 100-200 yıl sonrasının bir konusu olabilir. Ekim devrimi sonrasında birliklerden ilk tüyen ve ayrılanlar, bölücü rol alanlar Kabartaylar. Bunu yazdık. Şimdi de Kafkasya’da Kabartay diyorlar, çok azı “Çerkesiz” diyor, ama hiçbiri nüfus sayımlarında “Adıgeyiz” demiyor, bu ne biçim Adıgelik? Bu tür işlere öncülük edenler dürüst ve Adıge dostu kişiler olabilirler mi? Buna karşın Türkiye’de Kaffed’de Çerkes adına karşı çıkıyorlar. Faydacı bir çıkış. Buna ne demeli? Adıgeler ve Şapsığlar Kabartayların iç işlerine, özel durumlarına hiç karışıyorlar mı? 1990’da Soçi ve Tuapse rayonunda yaşayan Şapsığlar, o yöredeki Ermeni, Rum, Ukraynalı, vb toplulukların sivil toplum örgütlerinin imzalı desteklerini almışlardı, Şapsığlara haklarının iade edilmesini destekliyorlardı. Daha sonra Nalçik başta dışarıdan gelen aktivistler “Bugün biz hepimiz Adıgeyiz, biz hepimiz Şapsığız” diye sloganlar atmaya, taşkınlıklar yapmaya ve itici davranışlarda bulunmaya başladılar. Sonuç ne oldu? İmzacılar imzalarını geri çektiler. Sen Rus’u ve diğerlerini ürkütüp karşına alırsan, onlara kullanacakları argümanlar sunar ve haddini aşarsan olacağı budur. Onlar bize değil, daha çok biz onların dostluğuna muhtacız. 19’uncu yüzyılda Adıgeler dış dostları olmadığı, maceracılara kandıkları için kaybettiler. Diplomasi ve politika bilmiyorlardı. Demagogların peşlerine takıldılar. Laf dinleselerdi, Adıgeler bugün bir dünya devleti olabilirlerdi. Yazık ettiler. Politika bilmeyen kişiler sorunu kolay şey sanıyorlar. Hiçbir yöre, başka bir yöreye zarar vermemeli. Birleşmeden de yaşamak mümkündür. Birleşme zaten mümkün değil, sınır birliği yok, nüfus yüzdesi düşük. Özgür Özel’in mitinglerinde söylenen “Kurtuluş Yok tek başına, ya hep beraber ya da hiçbirimiz” sloganı farklı bir şey, bizim durumumuz o noktaya gelmiş değil. Selamlar.

Tuma Turgay Ben tarafsız ve bilimsel görüşler sunmaya çalışıyorum. Sizse suçlamalarda bulunuyor, demediklerimi demişim gibi ileriye sunuyorsunuz: “Çerkes, Adığe, Kabartay, Şapsığ… Hepsi ayrı ayrı etnik gruplar…” demişim. Ayıp şey. Öyle bir şey demiş miyim, hayır. Bunlar birbirlerinden uzakta yaşayan ve resmi yöre adı taşıyan Adıgelerdir dedim ve hep öyle derim. Tabii Rus devleti ve makamları açısından her biri bulunduğu yörede birer özel etnik grup sayılır, ama Adıge ya da Çerkes kökenli oldukları da kabul edilir. Bundan şunu anlıyoruz: Rusya’da birden çok Adıge etnik topluluğu bulunuyor, yörelere dayalı olarak. Bölünme konusunda ilk adımları atanlar da maalesef şimdiki Çerkessk ve Nalçik yöreleri Kabartayları ve Abazinleri. Bu bir gerçek. Yazıda bunu anlattım, kaynak da sundum. Başkalarını suçlamadan önce kendi durumumuza bir baksak daha iyi olmaz mı? “Çerkes kimliği altında birleşilmesi fikrine ise “oyun” demişim”. Peki nasıl bir birleşme fikriymiş bu sizin dediğiniz? Birleşme niçin Adıge ismi altında yapılmıyor? Kafkasya’da Çerkes, Ankara’da Kafkas diye tutturmanın sihri ne? Bu birleşme, ne yazık ki birleşme yönlü değil, Krasnodar ve Adıgey Adıgelerini ikiye bölme, Şapsığları köy nüfusuna düşürme, Çerkessk yöresi Kabartaylarını şişirme yoluyla “iki kat nüfusa çıkarma” sonucunu getirdi. Dürüstlük bunun neresinde? Hileli, kurnazca bir yöntem. Adıgeler aptal sanılıyor olmalılar. Birleşmenin sırrı bu mu? Adıgey’i çökertme girişimlerini kabul etmemizi kimse bizden beklemesin. Biz yanlıştan dönülsün, cumhuriyetler birbirlerinin içişlerine karışmasınlar ve birbirlerine saygılı olsunlar diyoruz. Siz ne diyor ve ne öneriyorsunuz…